عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
79
المسالك و الممالك ( فارسى )
اصفهان بود و نسبت به اصفهان داشت ، اهل قرطبه اسپان ناميده شدند و بر اين اموى ( خليفه اموى ) اين گونه سلام مىشود : « السلام عليك يا ابن الخلائف » ، چون نام خليفه تنها بر كسى كه بر حرمين حكم مىراند اطلاق مىگردد . اقوام بربر هوارة و زناتة و امتاهه و ضريسه و مغيله و ورفجومه كه از قوم نفزه مىباشد ، و وليطه و مطماطه و صنهاجه و نفزه و كتامه و لواته و مزاته و زبوجه و نفوسه و لمطه و صدينه و مصموده و غماره و قالمه و أوربه و أتيته و بنى سمجون و أبكته كه از قوم ناته مىباشد و بنى واركلان و بنى يصدران و بنى ورتجى و بنى منهوسا هستند و اقامتگاه بربرها فلسطين بود و پادشاه آنجا جالوت نام داشت و هنگامى كه داود صلى الله عليه او را كشت ، بربرها به مغرب كوچ نمودند تا در لوبيه 568 و مراقيه 569 مستقر شدند و از آنجا متفرق شدند ، لذا زنانة و مغيله و ضريسه و فرسنه در كوهستان اقامت گزيدند و لواته در سرزمين برقة 570 كه روميها به آن انطابلس گويند به معنى پنج شهر ، مقيم شدند و هواره شهر أياس را كه همان اطرابلس 571 و به معنى سه شهر باشد و در كنترل روميان بود ، به عنوان اقامتگاه برگزيدند ؛ روميها از آنجا به سقليه كه جزيرهاى در درياست كوچ كردند ، سپس بربرها در سوس ادنى واقع در پشت طنجه پراكنده شدند كه شهر قمونية 572 در قيروان ، در دو هزار و صد و پنجاه مايلى آن است ، آنگاه آفريقائيها و روميان در سايه صلح با بربرها به شهرهاى خود بازگشتند . بربرها از اقامت در شهرها كراهت داشتند ، لذا كوهستانها و شنزارها را جهت اقامت گزيدند ، پس شهرها در دست روميان بود تا آنكه مسلمانان آنها را فتح نمودند . و روميه و بر جان و شهرهاى صقالب و أبر در شمال اندلس است . از درياى غربى خدمتكاران صقالبى و رومى و فرنگى و عبردى و